28/11/2026

KRUCHE DZIEDZICTWO. Opłatek – symbol więzi i niezwykła ozdoba dawnej polskiej Wigilii

Czy zwykły opłatek może stać się dziełem sztuki? Jakie tajemnice kryją dawne wigilijne zwyczaje i czym były tajemnicze „światy” zawieszane niegdyś pod powałą wiejskich izb? Odpowiedzi na te pytania będzie można poznać podczas wyjątkowego spotkania z polską tradycją ludową. 28 listopada o godz. 13.00 w Pałacu Jankowice, łączące opowieść etnologiczną z warsztatami tradycyjnego rękodzieła.

Opłatek – niewielki, biały i niezwykle kruchy – zajmuje szczególne miejsce w naszej kulturze. Jest symbolem pojednania, bliskości i rodzinnej wspólnoty, nieodłącznym elementem wigilijnego stołu. Jednak jego znaczenie w dawnej kulturze ludowej było znacznie szersze. Wiązało się z licznymi wierzeniami, obrzędami i zwyczajami, którym przypisywano moc zapewniania zdrowia, urodzaju oraz pomyślności w nadchodzącym roku.

Właśnie tę mniej znaną stronę opłatkowej tradycji przybliży projekt „Kruche dziedzictwo”, który obejmuje dwie uzupełniające się części: prelekcję etnologiczną „Kruchy symbol wielkiej więzi. Opowieść o wigilijnym opłatku” oraz warsztaty rękodzielnicze „Pod niebem dawnej izby – światy z opłatka”.

Podczas prelekcji uczestnicy wyruszą w podróż przez historię i symbolikę opłatka w polskiej tradycji ludowej. Poznają bogactwo dawnych zwyczajów i wierzeń związanych z tym wyjątkowym elementem bożonarodzeniowej obrzędowości. Dowiedzą się, jaką rolę odgrywał on w życiu mieszkańców dawnej wsi i dlaczego przypisywano mu tak szczególne znaczenie.

Druga część spotkania pozwoli przenieść się od opowieści do działania. Podczas warsztatów „Pod niebem dawnej izby – światy z opłatka” poznamy technikę wykonywania tradycyjnych ozdób bożonarodzeniowych, nazywanych światami, i samodzielnie stworzą własne dekoracje.

Światy z opłatka to jedne z najbardziej niezwykłych przykładów dawnej polskiej plastyki ludowej. Wykonywane z cienkich, delikatnych płatków opłatka, przybierały przestrzenne formy kul, gwiazd i misternych wieloelementowych konstrukcji. Zawieszane pod powałą, czyli sufitem dawnej wiejskiej izby, stanowiły wyjątkową ozdobę świątecznego wnętrza. Zachwycały lekkością, geometryczną formą i pomysłowością wykonania. Pokazywały, jak z prostego, kruchego materiału można stworzyć coś niezwykle pięknego.

Co ważne, uczestnicy warsztatów nie tylko poznają tę zapomnianą technikę, ale również wykonają własne światy, które zabiorą ze sobą do domu. Być może staną się one nie tylko oryginalną ozdobą nadchodzących świąt, lecz także początkiem własnej rodzinnej tradycji.

Spotkanie poprowadzi Joanna Drab-Pasierska – absolwentka Uniwersytetu Wrocławskiego, badaczka folkloru i instruktorka rękodzieła tradycyjnego. W swojej działalności zajmuje się niematerialnym dziedzictwem kulturowym, szczególnie obrzędowością doroczną, dawnymi wierzeniami i zapomnianymi zwyczajami ludowymi. Szczególne miejsce w jej zainteresowaniach zajmują światy z opłatka. Wiedzę na temat tej wyjątkowej dziedziny rękodzieła pogłębiała podczas spotkań i warsztatów z doświadczonymi twórcami ludowymi, między innymi Małgorzatą Bandosz i Michałem Kowalikiem, poznając zarówno ich podejście do tradycji, jak i tajniki tworzenia tych delikatnych, przestrzennych dekoracji.

Zapraszamy 28 listopada o godz. 13.00 do Pałacu Jankowice na spotkanie z opłatkową tradycją i pięknem polskiej kultury ludowej.

Rezerwacja bezpłatnych wejściówek osobiście w Pałacu Jankowice lub pod numerem 61 10 10 400 od 23 listopada 2026 (poniedziałek – piątek w godzinach 8:00 – 20:00 | sobota – niedziela w godzinach 12:00 – 20:00). Wejściówki można również zarezerwować ONLINE na stronie www.palacjankowice.pl/zapisy na wydarzenia. Procedura uczestnictwa w wydarzeniach oraz szczegółowe informacje dostępne na stronie: www.palacjankowice.pl 

Dodaj wydarzenie do swojego kalendarza!

Kalendarz Google