Polska Anglia

    Czynniki rozwoju lokalnego

    Czynniki rozwoju lokalnego

     

    Tekst Adama Płoszaja Koniunktura gospodarcza i mobilizacja społeczna - studium przypadku: Tarnowo Podgórne zaczerpnięty został z książki Polska gmina 2015 pod redakcją Grzegorza Gorzelaka, Euroreg, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2016, s. 300-316. Prezentujemy go za zgodą wydawcy i autora.

     

    Liderzy/grupy sprawcze rozwoju

    Niekwestionowanym liderem rozwoju Tarnowa był Waldy Dzikowski. Jest to przykład samorządowca, którego efektywne działania są znane i doceniane w skali ponadlokalnej. Wraz z odejściem Dzikowskiego do sejmu w 2001 r. pojawiły się obawy, że dobra passa Tarnowa zostanie przerwana. Stało się jednak inaczej. Kolejne lata przyniosły nie tylko kontynuację, ale wręcz intensyfikację rozwoju. Wydaje się, że sprzyjały temu trzy czynniki. Po pierwsze instytucjonalizacja mechanizmów rozwojowych. Dziesięciolecie przewodzenia gminie przez Dzikowskiego pozwoliło ugruntować sposoby postępowania w urzędzie oraz mechanizmy podejmowania decyzji i ich realizacji. Po drugie Tarnowo ma szczęście do lokalnych liderów. Obecny wójt Tadeusz Czajka również jest niewątpliwie liderem, potrafiącym nie tylko zjednać wyborców, ale także zmobilizować różne grupy i instytucje do działania na rzecz rozwoju gminy. Trzecim czynnikiem jest obecność szerokiego grona osób zainteresowanych rozwojem gminy, samorządowców, wywodzących się z jednego środowiska i skupionych wokół strategii rozwoju koncentrującej się na gospodarce. Dzięki temu mimo zmian personalnych w radzie i we władzach wykonawczych w gminie zachowywana jest ciągłość działań prorozwojowych.

     

    Czynniki rozwoju – rola czynników egzo- i endogennych

    Kluczowe znaczenie dla rozwoju gminy ma lokalizacja. Należy wskazać na dwa aspekty. Po pierwsze Tarnowo Podgórne położone jest w zachodniej części kraju (od dawna lepiej rozwiniętej, por. Hryniewicz 2004), z dogodnym dostępem do Niemiec (co sprzyja lokalizacji inwestycji mających produkować na rynek niemiecki lub/i zachodnioeuropejski). Po drugie istotne jest położenie w bezpośredniej bliskości Poznania, dzięki czemu jest łatwy dostęp do instytucji działających w tym mieście (także instytucji otoczenia biznesu, jednostek naukowych itd.) oraz do poznańskiego rynku pracy, na którym można znaleźć różnego rodzaju specjalistów, ale także dosyć duże zasoby pracowników z mniejszymi kwalifikacjami.

    Dogodne położenie zostało umiejętnie wykorzystane przez władze lokalne. Otwarta, proaktywna postawa wobec inwestycji zagranicznych była szczególnie istotna na początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy zagraniczny kapitał (głównie niemiecki) wzbudzał czasami obawy i nie zawsze był przyjmowany z entuzjazmem. Tarnowo Podgórne wykorzystało szanse otwarte przed Polską po 1989 r. i stworzyło warunki dogodne do lokalizowania inwestycji zagranicznych. Inwestycje te i tak pewnie napłynęłyby do Polski, ale to do Tarnowa, a nie innych gmin położonych w pobliżu, udawało się je szczególnie intensywnie przyciągać. Kluczowe znaczenie dla tego procesu miała obecność lidera lokalnego, którym w latach dziewięćdziesiątych był Waldy Dzikowski. W kolejnych latach istotna była umiejętna instytucjonalizacja mechanizmów rozwojowych, przejawiająca się w profesjonalizacji pracy urzędu gminy (np. kompleksowa informatyzacja urzędu i podległych mu jednostek dokonana już na początku dwudziestego pierwszego wieku z dużym zaangażowaniem urzędującego niepełną kadencję wójta Krzysztofa Krzysztofiaka).

    Istotnym czynnikiem ułatwiającym konsekwentną realizację długookresowej strategii rozwoju gminy jest spójność środowiska lokalnych liderów, którzy w dużej mierze wywodzą się z lokalnych przedsiębiorców (np. w kadencji rozpoczętej w 2014 r. 10 na 21 radnych było przedsiębiorcami). Integracja lokalnej społeczności wokół środowiska przedsiębiorców jest w pewnym sensie naturalna, ponieważ jest to środowisko bardzo aktywne i silne, mające dosyć długie tradycje, zwłaszcza we wschodniej części gminy sięgające czasów przed 1989 r. Rozwój lokalnej przedsiębiorczości w ostatnich dwóch dekadach ułatwiany jest przez obecność dużych inwestycji zewnętrznych – lokalne firmy są często ich kooperantami, poddostawcami lub sprzedają im swoje usługi (np. catering, sprzątanie, obsługę techniczną, prace budowlano-remontowe, doradztwo).

    W przypadku Tarnowa Podgórnego fundusze unijne nie mają kluczowego znaczenia dla inwestycji realizowanych przez samorząd. Natomiast pozytywny wpływ tych funduszy polega na wsparciu przedsiębiorstw, które mogły rozwinąć swoją działalność, unowocześnić bazę technologiczną, podnieść zasoby kapitału ludzkiego itp. W Tarnowie Podgórnym fundusze unijne wpłynęły przede wszystkim na poprawę konkurencyjności przedsiębiorstw. Większa konkurencyjność działających w gminie firm oznacza większe wpływy podatkowe oraz stabilność na rynku pracy. W efekcie wzmacniane są trwałe podstawy (baza ekonomiczna) rozwoju gminy.

     

    Adaptacja do czynników zewnętrznych

    Nierozwiązanym problemem mającym negatywny wpływ na jakość życia we wschodniej części gminy jest hałas z lotniska Poznań-Ławica. Jest to zarazem problem leżący poza kompetencjami i możliwościami działania samorządu.

    Stałym problemem jest niedobór rąk do pracy i konieczność pozyskiwania coraz większej liczby pracowników dojeżdżających do gminy z Poznania oraz okolicznych miejscowości. Przepływy osób, a także towarów, powodują rosnące obciążenie infrastruktury transportowej. Aby zachować odpowiedni standard przemieszczania się po gminie oraz jej zewnętrznej dostępności transportowej w przyszłości będzie konieczne zwiększenie przepustowości, zwłaszcza w relacji Tarnowo–Poznań. Władze gminy chcą poprawić komunikację z Poznaniem za pomocą połączenie szynowego (najprawdopodobniej najlepszym rozwiązaniem będzie szybki tramwaj). Obecnie trwają prace koncepcyjne oraz rozmowy (lobbing) z kluczowymi partnerami, bez których taka inwestycja nie będzie możliwa (przede wszystkim z władzami Poznania).

     

    Wyzwania rozwojowe w przyszłości

    W przyszłości wyzwaniem będzie utrzymanie infrastruktury oraz wysokiego poziomu usług publicznych. Według informacji udzielonych w urzędzie gminy już obecnie widoczne są rosnące koszty utrzymania inwestycji realizowanych w ostatnich dwóch dekadach. Zmniejszenie tempa inwestycji komunalnych jest również związane ze spodziewanym wzrostem kosztów bieżących. Należy podkreślić, że władze lokalne przejawiają dużą świadomość w tym względzie, co w skali krajowej można uznać za ewenement.

    Kolejnym wyzwaniem jest pogodzenie rozwoju stref aktywności gospodarczej z funkcją mieszkaniową. Dalsza ekspansja działalności gospodarczej na terenie gminy (planowana i zdecydowanie realna) będzie zwiększać presję na środowisko i lokalną społeczność. Wobec tego wzrośnie znaczenie odpowiedniego planowania przestrzennego, zwłaszcza izolacji uciążliwych rodzajów działalności od stref mieszkaniowych, odpowiedniego kształtowania sieci transportowej, w tym transportu publicznego, a także ochrony atrakcyjnych i wartościowych przyrodniczo oraz krajobrazowo terenów (co jest istotne dla atrakcyjności mieszkaniowej, a także dla rozwoju funkcji rekreacyjnej na terenie gminy).

    Utrzymanie tempa rozwoju gminy będzie wymagać stałego podnoszenia konkurencyjności działających na jej terenie firm. Dużym wyzwaniem może być unowocześnienie lokalnej gospodarki, tak aby oferowała atrakcyjne i dobrze płatne miejsca pracy oraz generowała wysoką wartość dodaną.

    W tym celu konieczny będzie wzrost poziomu technologicznego i innowacyjności istniejących przedsiębiorstw, przyciąganie inwestycji w atrakcyjniejszych sektorach gospodarki, a być może nawet wygaszanie działalności w mniej konkurencyjnych i atrakcyjnych branżach. W tym kontekście nie jest jednoznaczna ocena ostatniej sztandarowej inwestycji w gminie, tj. centrum logistycznego firmy Amazon. Z jednej strony utworzono bardzo dużą liczbę miejsc pracy, ale mało atrakcyjnych, nierozwojowych oraz w perspektywie łatwych do automatyzacji (por. Batorski et al. 2015). Należy jednak podkreślić, że prawie wszyscy pracownicy centrum w Sadach dojeżdżają spoza terenu gminy, co oznacza, że jakość tych miejsc pracy nie ma dużego znaczenia dla mieszkańców gminy. Z drugiej strony gmina będzie czerpać korzyści z podatków płaconych przez firmę, a automatyzacja może oznaczać mniej, ale za to atrakcyjniejszych miejsc pracy (np. dla inżynierów dbających o sprawną pracę automatów).

     

     

    Tekst Adama Płoszaja Koniunktura gospodarcza i mobilizacja społeczna - studium przypadku: Tarnowo Podgórne zaczerpnięty został z książki Polska gmina 2015 pod redakcją Grzegorza Gorzelaka, Euroreg, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2016, s. 300-316. Prezentujemy go za zgodą wydawcy i autora.

     

    Zobacz także:

    Historia - kliknij tutaj

    Turystyka - kliknij tutaj

    Cele strategiczne - kliknij tutaj

    Władze Gminy - kliknij tutaj

    Mobilizacja społeczna - kliknij tutaj